Prowadzenie działalności w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa majątkowego osobom zasiadającym w jej organach. Przepisy Kodeksu spółek handlowych przewidują mechanizm, który w określonych okolicznościach przenosi ciężar niedopełnionych zobowiązań spółki na prywatny majątek członków zarządu. Art. 299 KSH adwokat, zajmujący się prawem gospodarczym, wskazuje jako jeden z najbardziej doniosłych przepisów prawa spółek w kontekście ochrony wierzycieli. Jednocześnie również jako źródło poważnego ryzyka dla osób pełniących funkcje zarządcze.

Mechanizm odpowiedzialności z art. 299 KSH

Zgodnie z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Odpowiedzialność zarządu ma charakter:

• subsydiarny – aktualizuje się dopiero po wykazaniu bezskuteczności egzekucji wobec spółki;
• solidarny – wierzyciel może dochodzić całości roszczenia od dowolnego członka zarządu;
• osobisty – członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem prywatnym.

Wpis do KRS nie jest warunkiem powstania tej odpowiedzialności, gdyż decyduje data faktycznego powołania do zarządu, a nie data ujawnienia w rejestrze.

Przesłanki odpowiedzialności – co musi wykazać wierzyciel?

Wierzyciel dochodzący roszczeń od członków zarządu musi wykazać dwie okoliczności, w tym istnienie zobowiązania spółki wobec niego (np. prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty) oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce (np. postanowienie komornika o umorzeniu postępowania z powodu braku majątku).

Co istotne, wierzyciel nie musi dowodzić winy zarządu – ciężar dowodu w zakresie okoliczności zwalniających spoczywa na pozwanych członkach zarządu. Ta zasada rozkładu ciężaru dowodowego czyni prawo spółek w tym zakresie wyjątkowo korzystnym dla wierzycieli.

Ekskulpacja – jak uwolnić się od odpowiedzialności?

Art. 299 § 2 KSH przewiduje trzy przesłanki, których wykazanie zwalnia członka zarządu od odpowiedzialności.

• Pierwsza, najczęściej powoływana, polega na udowodnieniu, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie restrukturyzacyjne. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego termin na złożenie wniosku wynosi 30 dni od dnia, w którym spółka stała się niewypłacalna.
• Druga przesłanka dotyczy wykazania braku winy w niezłożeniu wniosku.
• Trzecia, która jest najtrudniejsza do udowodnienia, wymaga wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody pomimo niezgłoszenia upadłości.

Najkorzystniej będzie, gdy adwokat przeanalizuje sytuację pod kątem każdej z tych przesłanek i na tej podstawie przygotuje linię obrony dostosowaną do konkretnych okoliczności sprawy.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2023 roku

Istotną zmianę w interpretacji art. 299 KSH przyniósł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2023 r. (sygn. akt P 5/19). Trybunał stwierdził częściową niekonstytucyjność tego przepisu w zakresie, w jakim nie przewidywał on możliwości kwestionowania przez byłego członka zarządu samego istnienia wierzytelności, która stanowi podstawę pozwu. Od wejścia w życie tego orzeczenia (19 kwietnia 2023 r.) odpowiedzialność zarządu może być podważana również poprzez wykazanie, że zobowiązanie stwierdzone orzeczeniem przeciwko spółce w rzeczywistości nie istnieje.

Przedawnienie roszczeń z art. 299 KSH

Roszczenia wobec członków zarządu z art. 299 KSH przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna. Termin przedawnienia upływa z końcem roku kalendarzowego. Odpowiedzialność zarządu obejmuje zarówno aktualnych, jak i byłych członków zarządu. Ci ostatni odpowiadają za zobowiązania powstałe w okresie pełnienia przez nich funkcji.

Odpowiedzialność zarządu a zobowiązania publicznoprawne

Analogiczny mechanizm odpowiedzialności w odniesieniu do zobowiązań podatkowych spółki przewiduje art. 116 Ordynacji podatkowej. Członek zarządu odpowiada solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Przesłanki zwolnienia od odpowiedzialności są zbieżne z tymi z art. 299 KSH – przede wszystkim terminowe złożenie wniosku o upadłość lub wykazanie braku winy. Prawo spółek w tym zakresie przenika się z prawem podatkowym, co wymaga kompleksowej analizy ze strony doświadczonego prawnika.

Pomoc Kancelarii Lubińskiego, z której warto skorzystać

Prawo spółek w zakresie odpowiedzialności zarządu jest materią wymagającą precyzyjnej analizy prawnej zarówno po stronie wierzycieli, jak i osób pełniących funkcje w organach spółki.

Kancelaria Adwokacka Dariusza Lubińskiego w Bydgoszczy reprezentuje klientów w postępowaniach z art. 299 KSH – zarówno wierzycieli dochodzących należności od członków zarządu, jak i członków zarządu budujących strategię obrony. Wspieramy także członków zarządu w działaniach prewencyjnych, doradzamy w zakresie monitoringu sytuacji finansowej spółki i terminowego podejmowania decyzji o ewentualnym złożeniu wniosku o upadłość lub restrukturyzację. Skontaktuj się z nami, aby omówić swoją sytuację i wypracować optymalną ścieżkę postępowania.