Jeżeli odziedziczona nieruchomość należała częściowo do zmarłego, a częściowo do innej osoby, sam dział spadku może nie wystarczyć. W jednym postępowaniu sąd może wtedy przeprowadzić podział majątku po śmierci i znieść współwłasność istniejącą z innego tytułu.

Czym różni się dział spadku od zniesienia współwłasności?

Celem działu spadku jest rozdzielenie majątku spadkowego pomiędzy poszczególnych spadkobierców. Zanim do niego dojdzie, żaden ze spadkobierców nie ma wyłącznego prawa do określonej nieruchomości, lecz przysługuje mu jedynie udział w całej masie spadkowej. Jak wskazuje art. 1035 Kodeksu cywilnego, w tym okresie stosuje się odpowiednio regulacje dotyczące współwłasności w częściach ułamkowych.

Proces zniesienia współwłasności ma zastosowanie wobec osób posiadających udziały w danym przedmiocie lub nieruchomości z tytułów innych niż spadek, takich jak umowa darowizny lub umowa sprzedaży.

Przesłanki połączenia obu postępowań

Na podstawie art. 689 Kodeksu postępowania cywilnego połączenie obu spraw w jednym postępowaniu jest dopuszczalne, gdy masa spadkowa (lub chociaż jeden z jej elementów) jest objęta współwłasnością z innego tytułu niż dziedziczenie.

Przykład: Ilustracją takiej sytuacji jest nieruchomość, w której udział wynoszący 1/2 należał do spadkodawcy, a druga połowa do jego brata. Wobec faktu, że udział zmarłego przypada jego małżonkowi i dzieciom, przeprowadzenie wyłącznie działu spadku nie zniesie współwłasności w stosunku do całej nieruchomości.

Do zainicjowania sprawy wystarczy wniosek złożony przez jednego ze spadkobierców, bez konieczności uzyskania zgody pozostałych zainteresowanych. Warunkiem skorzystania z niższej opłaty sądowej jest dołączenie do wniosku zgodnego projektu obejmującego zarówno dział spadku, jak i zniesienie współwłasności.

Jak można podzielić odziedziczoną nieruchomość?

Sąd uwzględnia stanowiska uczestników, możliwość wykonania proponowanego rozwiązania oraz przeznaczenie nieruchomości. Przepisy przewidują 3 podstawowe sposoby podziału:

• Podział fizyczny nieruchomości. Może polegać na geodezyjnym wydzieleniu działek. Sąd nie zastosuje tego wariantu, jeśli podział byłby sprzeczny z prawem lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości, powodował jej istotną zmianę albo znaczne zmniejszenie wartości.
• Przyznanie nieruchomości jednej osobie. Jeśli sąd przyzna dom lub mieszkanie jednemu uczestnikowi, zobowiąże go do spłaty pozostałych spadkobierców i współwłaścicieli. Określi kwoty, terminy, odsetki i ewentualne zabezpieczenie. Może rozłożyć spłaty na raty na okres nieprzekraczający łącznie 10 lat.
• Sprzedaż nieruchomości. Jeżeli nieruchomości nie da się podzielić, sąd może zarządzić jej sprzedaż według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Przy nieruchomości rolnej trzeba uwzględnić dodatkowe przepisy szczególne.

Jak przebiega dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności?

Podstawą wniosku jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku bądź zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Brak tych dokumentów nie stanowi jednak przeszkody, ponieważ odpowiedniego rozstrzygnięcia sąd może dokonać bezpośrednio w trakcie postępowania o dział spadku. Dodatkowe informacje znajdziesz w artykule: „Stwierdzenie nabycia spadku – u notariusza czy w sądzie?”.

Wniosek o dział spadku (w tym z połączonym zniesieniem współwłasności) składa się do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (tzw. sądu spadku). W piśmie trzeba wskazać uczestników, majątek do podziału, udziały, proponowany podział oraz ewentualną współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie.

Sąd ustala skład i wartość dzielonego spadku. Przy sporze o wycenę może powołać rzeczoznawcę. Między współspadkobiercami rozliczy m.in. posiadanie składników spadku, pożytki, nakłady i spłacone długi spadkowe. Rozpozna też roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania nieruchomości. Każde żądanie trzeba określić kwotowo i poprzeć dowodami.

Zawarcie ugody przez uczestników jest możliwe również po rozpoczęciu postępowania, co pozwala na ograniczenie zakresu sporu.

Wymagane dokumenty

• Dokumenty potwierdzające prawo do dziedziczenia: przedstaw zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia bądź powołaj się na postanowienie stwierdzające nabycie spadku.
• Majątek do podziału: określ we wniosku składniki majątkowe przeznaczone do podziału lub załącz spis inwentarza, o ile został sporządzony.
• Tytuł prawny do nieruchomości: dostarcz dowody wykazujące, że nieruchomość stanowiła własność spadkodawcy.
• Udziały spoza dziedziczenia: dołącz dokument potwierdzający uzyskanie udziału w nieruchomości na innej podstawie niż spadek.
• Testamenty: wskaż informacje o ewentualnych testamentach spadkodawcy oraz miejscu, w którym są przechowywane.
• Rozliczenia finansowe: zbierz materiał dowodowy dotyczący ponoszonych opłat, poczynionych nakładów oraz uzyskiwanych z nieruchomości dochodów.
• Podział fizyczny: w przypadku planowanego podziału fizycznego nieruchomości dołącz odpowiednią dokumentację geodezyjną.
• Zgodny projekt: jeśli osiągnięto porozumienie, przedstaw wspólny projekt obejmujący oba rozstrzygnięcia.

Koszty opłaty sądowej

Art. 51 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje opłatę stałą w kwocie 1000 zł od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a w przypadku złożenia zgodnego projektu działu spadku i zniesienia współwłasności – 600 zł. Dodatkowo mogą zostać naliczone koszty opinii biegłego, dokumentacji geodezyjnej oraz wpisów w księdze wieczystej.

Co utrudnia podział nieruchomości?

Kwestie sporne najczęściej obejmują wybór osoby przejmującej nieruchomość, wycenę jej wartości, ustalenie udziałów, rozliczenie nakładów na remonty oraz zasady korzystania z domu po odejściu właściciela. Kluczową rolę odgrywa tu faktyczna zdolność do dokonania spłat pozostałych uprawnionych.

Przed skierowaniem wniosku do sądu niezbędne jest zweryfikowanie tytułów prawnych oraz kompletnego kręgu zainteresowanych. Przeoczenie któregoś ze współwłaścicieli bądź ograniczenie roszczenia wyłącznie do działu spadku może uniemożliwić definitywne rozwiązanie sprawy. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: „Jak zabezpieczyć swoje prawa w sporach o dziedziczenie i podział spadku?”.

Dział spadku w Bydgoszczy – skonsultuj sposób podziału nieruchomości

Kancelaria Adwokacka Adwokata Dariusza Lubińskiego prowadzi sprawy dotyczące współwłasności i działu spadku. Analizujemy stan prawny nieruchomości oraz roszczenia, przygotowujemy wnioski i reprezentujemy Klientów przed sądem.

Jeżeli sprawa dotyczy nieruchomości w Bydgoszczy lub okolicach, skontaktuj się z naszą kancelarią. Ocenimy, czy połączenie obu postępowań pozwoli uregulować sytuację prawną nieruchomości.